Электротехника және ақпараттық технологиялар: мамандықтар мен мансап мүмкіндіктері

Елде мамандарға нақты қажеттілік бар бағыт
Кейбір мамандықтарда жүздеген түлек бір жұмыс орнына таласады. Ал кейбір салаларда жұмыс берушілердің өзі білікті түлектерді іздейді. Қазіргі таңда Қазақстанның энергетика саласы екінші санатқа жатады және алдағы жылдары жағдайдың айтарлықтай өзгеруі екіталай.
Мұны нақты сандардан көруге болады. Ұлттық жаңғырту бағдарламасы 70 мың шақырымнан астам электр желілері мен қосалқы станцияларды жаңартуды көздейді. 2030 жылға дейін жалпы қуаты 7,8 ГВт болатын сегіз жаңа энергия көзі салынып, қолданыстағы 11 станция жаңғыртылуы жоспарланған. Тек 2026 жылдың өзінде дәстүрлі және жаңартылатын энергия көздерінің 2,6 ГВт жаңа қуатын іске қосу жоспарланып отыр.
Осының барлығын біреу жобалап, іске қосып және техникалық қызмет көрсетуі керек. Электротехника және ақпараттық технологиялар бағытын бітіргендер қандай мамандықтарға бара алады және неге бұл бағдарлама екі саланы біріктіреді?
Неліктен электротехника мен IT бір бағдарламада біріктірілген?
Бұрын бұл екі бағыт негізінен бөлек болатын. Электр жабдықтарын іске қосу инженері механикалық релелерді баптаса, бағдарламашы код жазды және олардың жұмысы сирек қиысатын.
Қазір қосалқы станцияларды микропроцессорлар басқарады, іске қосу жұмыстары бағдарламалаумен тығыз байланысты, ал электр желілері электр энергиясымен қатар деректерді де тасымалдайды. Схема құра алатын, бірақ контроллердің логикасын түсінбейтін маман мәселенің тек бір бөлігін ғана шеше алады.
Сондықтан екі бағыт біріктірілген. Түлек электр процестерінің физикасын түсініп қана қоймай, цифрлық технологиялармен де жұмыс істей алуы керек: контроллерлер, желілер, деректерді жинау жүйелері және сигналдарды өңдеу.
Түлектер қай салаларда жұмыс істейді?
Бұл бағыттың ауқымы кең және бірнеше кәсіби саланы қамтиды. Олар тек міндеттерімен ғана емес, күнделікті жұмыс тәртібімен де ерекшеленеді: кейбір қызметтерде кеңседегі есептеулер басым болса, кейбірінде өндірістік нысандарға бару және іссапарлар көп.
| Сала | Инженер немен айналысады | Негізгі қызметтер |
|---|---|---|
| Электроэнергетика | Желілер мен қосалқы станцияларды жобалау және жаңғырту, релелік қорғаныс, жабдықтарды іске қосу | Жобалаушы инженер, іске қосу-баптау инженері, релелік қорғаныс инженері |
| Жаңартылатын энергетика | Күн және жел станцияларын желіге қосу, энергия сақтау жүйелері, өндірісті бақылау | ЖЭК инженері, станцияны пайдалану инженері |
| Өнеркәсіптік автоматтандыру | Өндірісті басқару жүйелері, контроллерлер, датчиктер, диспетчерлеу | АСУ ТП инженері, КИПиА инженері, автоматтандыру инженері |
| Телекоммуникациялар және желілер | Деректерді беру желілерін жобалау және пайдалану, байланыс жабдықтары | Желілік инженер, байланыс жабдықтарын пайдалану инженері |
| Көлік және инфрақұрылым | Электрлендіру, тартқыш қосалқы станциялар, сигнал беру және басқару жүйелері | Электрмен жабдықтау инженері, басқару жүйелері инженері |
Жабдық өндірушілері мен жеткізушілерінде жұмыс істеу де маңызды бағыттардың бірі. Мұндай компанияларда инженерлер жабдықтарды іске қосуға, монтаж жұмыстарын техникалық бақылауға және жобаларға техникалық қолдау көрсетуге қатысады. Бұл рөл классикалық пайдалану инженеріне қарағанда техникалық кеңесші қызметіне жақынырақ.
Студенттер нені оқиды?
Бағдарламаны бірінен кейін бірі емес, қатар дамитын үш қабат ретінде қарастыруға болады.
Инженерлік база. Математика, физика, электротехниканың теориялық негіздері, электроника, схемотехника, электр машиналары мен аппараттары. Бұл кейінгі пәндердің барлығына негіз болатын база, сондықтан бірінші курстың едәуір бөлігі осыған арналады.
Цифрлық технологиялар. Бағдарламалау, микропроцессорлық техника, сигналдарды өңдеу, деректерді беру желілері және автоматты басқару жүйелері. Студент заманауи электр жабдықтарының интеллектуалды әрі басқарылатын болуын қамтамасыз ететін технологияларды меңгереді.
Практикалық дайындық. Зертханалық жұмыстар, жобалар, үшінші курстан бастап тағылымдамалар және нақты инженерлік міндетке негізделген дипломдық жоба. Қолданбалы ғылымдар университетінде бұл теорияға қосымша емес, білім берудің негізгі бөліктерінің бірі.
Оқу ағылшын тілінде жүргізіледі, ал неміс тілі оқу жоспарында қатар оқытылады.
Алғашқы бес жылдағы мансап қалай дамиды?
Мансап жолы салыстырмалы түрде түсінікті. Бұл студентке алдын ала неге дайындалу керектігін білуге мүмкіндік береді.
- Үшінші және төртінші курстағы тағылымдама. Диплом алғанға дейін алғашқы нақты жобалар мен түйіндемеде көрсететін тәжірибе пайда болады.
- Дипломнан кейінгі бірінші жыл. Тәжірибелі маманның жетекшілігімен инженер болып жұмыс істеу: техникалық қызмет көрсету, іске қосу-баптау, жобаларға қатысу және жабдық өндірушілерінің оқыту бағдарламаларынан өту.
- Екінші және үшінші жыл. Нысандар мен жобаларға өз бетінше жауап беру, белгілі бір учаскені басқару, техникалық құжаттармен және мердігерлермен жұмыс істеу.
- Төртінші және бесінші жыл. Аға инженер немесе жоба жетекшісі қызметіне өту немесе релелік қорғаныс пен өнеркәсіптік автоматтандыру сияқты сұранысқа ие бағытта мамандану.
Мансаптың дамуын екі нәрсе жеделдетуі мүмкін: ағылшын тілі, өйткені халықаралық өндірушілердің техникалық құжаттары мен оқыту бағдарламалары көбіне ағылшын тілінде өтеді, және өндірістік нысандарға баруға дайын болу.
Энергетикаға емес, IT саласына барғыңыз келсе ше?
Бұл да мүмкін және мамандықтан толықтай кетуді білдірмейді. Электроника мен бағдарламалаудың мықты базасы бар түлектер embedded-жүйелерді әзірлеуге, Industrial Internet of Things, өнеркәсіптік автоматтандыру немесе IT инфрақұрылымы жобаларына ауыса алады.
Классикалық бағдарламашыдан айырмашылығы — сіз аппараттық бөлікті де түсінесіз. Код жаза алатын және нақты электр схемасының қалай жұмыс істейтінін түсінетін мамандар тек бағдарламалаумен айналысатын әзірлеушілерге қарағанда сирек кездеседі.
Яғни бұл мамандық сізді бір ғана салаға байлап қоймайды. Ол бірнеше түрлі бағытқа ауысуға мүмкіндік беретін мықты техникалық база қалыптастырады.
Бағдарламаның неміс бөлігі не береді?
Жергілікті бағдарламаларда әрдайым бола бермейтін үш маңызды мүмкіндік бар.
Біріншісі: еуропалық жұмыс берушілерге түсінікті диплом және энергетика, телекоммуникация мен машина жасау салаларындағы халықаралық компанияларда жұмыс істеу мүмкіндігі.
Екіншісі: оқу кезінде өнеркәсіппен байланыс орнату. Университет «Қазақстан Темір Жолы» жобалау-конструкторлық бюросымен меморандумға қол қойған. Сонымен қатар кампусқа неміс өнеркәсіп компанияларының делегациялары келіп, студенттермен оқу аяқталғанға дейін танысады.
Үшіншісі: неміс тілін оқу жоспарына енгізу. Студент B2 деңгейіне жеткенде Германиядағы негізгі университетке ауысу мүмкіндігі пайда болады. Бұл шешімді университетке түсер алдында емес, оқу барысында қабылдауға болады.
Бұл бағыт кімге сәйкес келеді?
Мына жағдайларда қарастыруға болады:
- физика мен математиканы жақсы меңгерген болсаңыз;
- жұмысының нәтижесі өлшенетін және тексерілетін мамандықты қаласаңыз;
- тек кеңседе емес, өндірістік нысандарда да жұмыс істеуге дайын болсаңыз;
- аппараттық құралдарға да, кодқа да қызықсаңыз және біреуін ғана таңдауды қаламасаңыз;
- энергетикада, өнеркәсіпте немесе халықаралық инженерлік компанияларда мансап құруды қарастырсаңыз.
Егер шығармашылық немесе гуманитарлық бағыттағы мамандық қажет болса немесе ұзақ есептеулер мен техникалық құжаттамамен жұмыс істеу қызықсыз көрінсе, бұл бағыт сәйкес келмеуі мүмкін. Мұнда олардың екеуі де көп болады.
Дайындықты неден бастау керек?
Негізгі шешім ҰБТ-ға дейін қабылданады: бұл бағытқа қажетті пәндер комбинациясы — физика және математика. Егер мектептегі қазіргі бағытыңыз басқа болса, соңғы оқу жылын күтпей, дайындықты ертерек өзгерткен жөн.
Екінші маңызды бағыт — ағылшын тілі. Қабылдау кезінде B2 деңгейін растау қажет, ал кейін ағылшын кәсіби жұмыстың тұрақты бөлігіне айналады.
Қазіргі қабылдау талаптары мен оқу бағдарламаларын филиалдың сайтынан көруге болады, ал құжаттарды онлайн тапсыруға болады.